‘Bildiğim Tek Şey Hiçbir Şey Bilmediğimdir’ Kelamının Doğduğu Yer: Bilgi İdeolojisi ya da Epistomoloji Aslında Nedir? İşte Kurucusu, Bahisleri ve Özellikleri

featured
service

Daha evvel buradaki yazımızda ideoloji nedir diye sormuş ve tarih boyunca insanların en büyük uğraşlarından biri olan bu disiplinin temellerinden bahsetmiştik. Bir niyet sanatı olarak da tanımlanan ideolojinin pek çok farklı alt kolu var. Bu alt kısımlardan bir tanesi ise epistemoloji ya da bildiğimiz ismiyle bilgi ideolojisi. Bilgi ideolojisi ismi üstünde bilgi üzerine çalışmalar yapar ve daha da kıymetlisi bilginin ne olduğu hakkında sorular sorar.

Bilgi ideolojisinin bir alt kısım olarak kabul edilmesi ve isimlendirilmesi çok uzak bir geçmişte yaşanmadı lakin antik devir filozoflarına baktığımızda bile aslında her vakit hepsinin makul bir seviyede epistemolojik telaş taşıdıklarını görüyoruz. Neden taşımasınlar, bilgi her şey değil mi? Gelin bu soruları uzun vakittir soran ve üzerine çalışmalar yapan felsefenin alt kısmı bilgi ideolojisi nedir, hangi soruları sorar, hangi alanlarda sorgulama yapar üzere merak edilen soruları tüm ayrıntılarıyla inceleyelim.

Bilgi ideolojisi nedir? Kurucusu, özellikleri ve mevzuları:

Bilgi ideolojisi nedir?
Epistemolojinin etimolojik kökeni
Bilgi ideolojisinin kurucusu kimdir? İşte en değerli isimler
Bilgi ideolojisindeki temel kavramlardan ve bahislerden bazıları
Bilgi
İnanç
Gerçek
İçselcilik ve dışsalcılık
Bilgi ideolojinin dört temel tartışma alanı
Bilgi ideolojisinin temel soruları
Bilgi ideolojisinin fikir okullarından bazıları

76e240d8511edf966a4822084b73f18a61cc6041

En temel tarifiyle, bilgi ideolojisi nedir?

Epistemoloji yani bilgi ideolojisi hakkında ayrıntılara geçmeden evvel aklınızda bir çerçeve oluşturması için temel bir tarif yapmakta fayda var. Bilgi ideolojisi; bilginin tabiatı, kökeni, kapsamı, gerekçelendirmesi, inanç ile ilgisi ve gibisi hususlar hakkında sorular soran, bunları inceleyen ve hakkında çalışmalar yapan ideolojinin alt kollarından bir adedidir.

Epistemolojinin etimolojik kökeni:

Dilimize bilgi ideolojisi olarak çevirsek bile epistemoloji genel olarak epistemology biçiminde anılır. Bu söz elbette Antik Yunan kökenlidir. Eski Yunanca bilgi anlamına gelen episteme ve mantıksal telaffuz anlamına gelen logia ekinin birleştirilmesiyle ortaya çıkmıştır. Logia kelimesi ise söylem anlamına gelen logos kelimesinden türemiştir.

Important!  Facebook'un Tanınan Olduğu Yıllarda Milyonlarca Kişinin Sazan Üzere Atlayıp İnandığı Söylentiler (Fazlasıyla İğrençlik İçerir!)

Epistemology olarak kullanılması ise ilk defa 1847 yılında Alman muharrir Jean Paul tarafından yayımlanan bir makalede gerçekleşmiştir. 1854 yılında İskoç filozof James Frederick Ferrier, bu kelimeyi felsefi literatüre uygun olarak kullanan birinci kişi olmuştur. 20. yüzyıldan itibaren ise epistemology artık bildiğimiz manasına kavuşmuştur.

Bilgi ideolojisinin kurucusu kimdir? İşte en değerli isimler:

5001f727879f8419e5cb0b42f69166279a8c765c

  • Immanuel Kant

Felsefenin kendisinde ve pek çok alt kolunda olduğu üzere bilgi ideolojisinin de kesin bir başlangıç tarihinden ya da kurucusundan bahsetmek sıkıntı olacaktır. Epistemolojik bir telaştan, bilgi üzerine kanılardan ve bu hususta bir sorgulamadan bahsediyorsak karşımıza çıkan birinci örnekler ortasında Platon’un Devlet yapıtı ve Aristoteles’in birtakım yapıtları vardır.

Helenistik periyotta ortaya çıkan şüphecilik akımının okullarında bilgi ideolojisinin temelleri atılmıştır. Pyrrho ve Sextus Empiricus üzere filozoflar ile birlikte başlayan şüphecilik akımında Carneades ve Arcesilaus ile devam eden süreç boyunca bilgiye kuşku ile yaklaşılarak hakkında sorular sorulmuş ve çalışmalar yapılmıştır. Misal bir akım ile gelen şüpheciliği eski Hindistan’ın erken budizm periyodunda de görüyoruz.

Orta Çağ’a geldiğimizde ise bu şüphecilik yeterliden düzgüne epistemolojik bir yapıya bürünmüştür. Bu devirde Thomas Aquinas, John Duns Scotus ve William of Ockham üzere filozoflar tam manasıyla epistemolojik sorular üzerine yoğunlaşmışlardır. 12. yüzyılda Ebu Hamid Al-Ghazali üzere İslam filozoflarının da pek çok yapıtında epistemolojik telaşlar yansıttıkları görülmüştür.

Bilgi ideolojisinin öne çıkması ise iki felsefi akımın çatışması ile birlikte meydana gelmiştir. Francis Bacon, John Locke, David Hume ve George Berkeley üzere ampiristler ile Rene Descartes ve Baruch Spinoza üzere rasyonalistlerin sonu gelmez uyuşmazlıkları sırasında bilginin tecrübeden mi geldiği yoksa akıl yetimizden dolayı mü geldiği üzerine sorulan sorular ve yapılan incelemeler bilgi ideolojisinin öne çıkmasını sağlamıştır. 18. yüzyılın sonlarına hakikat bu tartışmada evvel çıkan ve pek çok uzmana nazaran çözücü olan isim Immanuel Kant olmuştur.

Important!  Windows'a Bir Rakip Daha Geliyor: Huawei HarmonyOS'un PC'lere Ne Vakit Geleceği Açıklandı

Bilgi ideolojisindeki temel kavramlardan ve mevzulardan kimileri:

  • Bilgi
  • İnanç
  • Gerçek
  • İçselcilik ve dışsalcılık

dfb920082f7f13e2484341297ca757a2296aeeaa

Bilgi:

Bilgi, ismi üstünde bilgi ideolojisinin en temel kavramıdır ve tüm tartışmalar bu kavramla ilgilidir. Önermelerin doğruluğunu bilmek, nasıl yapıldığını bilmek ve tanıyarak bilmek olarak üç temel bilgi ayrımı yapılmıştır. Bilgi ideolojisinde bilgi üzerine yapılan en kıymetli ayrımlardan biri ise bilginin a priori bilgi ve a posteriori bilgi olarak ayrıldığı kanısıdır.

  • A priori bilgi, tecrübeden bağımsız olarak rastgele bir şey aracılığıyla bilinen bilgidir.
  • A posteriori bilgi, tecrübe yoluyla ulaşılan bilgidir.

İnanç:

Bilgi ideolojisinde üzerinde en çok durulan kavramlardan bir tanesi de inançtır. İnanç, kişinin hakikat olduğunu düşündüğü rastgele bir şey ile ilgili olan tavrıdır. Çağdaş filozoflara nazaran inancın temelinde muhakkak şeyler doğruymuş üzere davranma eğilimi ve muhakkak fonksiyonları yerine getiren zihinsel durumlar vardır. İnanç, bilgi ideolojisi dışındaki pek çok alt kolun da üstünde durduğu bir kavramdır.

Gerçek:

Bilgi ideolojisinin üzerinde durduğu en temel kavramlardan bir tanesi de gerçektir. Pek çok görüşe nazaran gerçek; lisandan, kanıdan ve zihinden bağımsız bir noktadadır. Bir gerçek olması, tüm tartışmaların olmazsa olmazıdır. İnanç ile gerçek ve bilgi ile gerçek ortasındaki bağlantı, bilgi ideolojinin en ağır tartışmalar yaşanan bahisleridir. Hatta bu tartışmalarda ideoloji ile mantık disiplinleri bile ayrışmalar ve kesişmeler yaşarlar.

İçselcilik ve dışsalcılık:

İçselcilik ve dışsalcılık, tüm bu kavramların gerekçelendirme sürecinin en değerli kesimi olarak kabul edilir. Dışsalcılar, edinilen bilginin ruhsal durumun dışında da gerekçelendirilebileceğini savunurlar. İçselciler ise bilgi edinenlerin ruhsal durumları ile bilgi veren şartların iç içe ve hatta ayrılmaz olduğunu savunurlar.

878cb965fc03ca6d742601a71ae15309d6750289

Bilgi ideolojinin dört temel tartışma alanı:

  • Bir inancın bilgiyi ortaya çıkarabilmesi için gerekli gerekçelendirme ve gerçeklik koşulları
  • Algı, münasebet, bellek ve tanıklık üzere bilgi ve inanç kaynakları
  • Gerekçelendirilen inançların her birinin birebir kaynaktan türemesinin mi yoksa tek bir kaynaktan türemesinin mi gerektiği
  • Felsefi şüphecilik ve gibisi sorgulamaların tehdit oluşturup oluşturmadığı
Important!  Son Kullanma Tarihi 1 Gün Geçmiş Eseri Tüketirsek Nolur?

Bilgi ideolojisinin temel soruları:

  • Bilgi nedir?
  • Bilginin kaynağı nedir?
  • Bilginin bedeli nedir?
  • Doğru bilgi var mıdır?
  • Bilginin hududu nedir?
  • Bilginin usulü nedir?
  • İnsan neyi bilebilir?

9f6f3d5f869fd731b63a8dcbd6d78d984a6330d9

Bilgi ideolojisinin niyet okullarından kimileri:

  • Bilginin tecrübeyle elde edileceğini savunan ampirizm.
  • Bilginin akıl yoluyla elde edileceğini savunan rasyonalizm.
  • İnsan bilgisinin mümkünlüğünü sorgulayan şüphecilik.
  • İnançların mutlaklık taşımadığını savunan pironizm.
  • Gerçeklik algısının bir dış güç tarafından denetim edilebileceğini varsayan kartezyen.
  • Eylemin bilgi üzerinde değerli bir rolü olduğunu savunan pragmatizm.
  • Bilginin evrimsel rolünü dikkate alan doğallaştırılmış epistemoloji.
  • Gerçekliğin bireyler ortasında değişeceğini savunan epistemik görelilik.
  • Nesnel bir gerçeğin tarafsız bir keşfi olamayacağını savunan epistemik yapılandırmacılık.
  • Bildiğimiz her şeyin fenomenlere indirgenebileceğini savunan epistemik idealizm.
  • İnançların öznel mümkünlük olabileceğini savunan bayesci epistemoloji.

Bilgi üzerine sorular soran ve çalışmalar yapan ideolojinin alt kolu epistemoloji yani bilgi ideolojisi nedir sorusu üzerinden bu alan hakkında bilmeniz gereken değerli ayrıntılardan bahsettik. Bilgi ideolojisi ve soruları hakkındaki fikirlerinizi yorumlarda paylaşabilirsiniz.

‘Bildiğim Tek Şey Hiçbir Şey Bilmediğimdir’ Kelamının Doğduğu Yer: Bilgi İdeolojisi ya da Epistomoloji Aslında Nedir? İşte Kurucusu, Bahisleri ve Özellikleri

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Cyber® Turkey News ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!