Vipeholm Deneyi: Diş Çürüklerinin Sebebini Keşfetmek Keşke Bu Kadar Zalimce Olmasaydı!

featured
service

1940’lı yıllardan başlayıp 50’lere kadar süren ve “Vipeholm” ismi verilen bir deney, diş sıhhati ismine epeyce değerli bir gelişme olacaktı ancak beraberinde tarihin en tartışmalı deneylerinden biri olarak da anılacaktı.

Peki Vipeholm deneyini, eleştirilerin gayesi haline getiren neydi ve ağız ve diş sıhhatine ne üzere katkıları oldu?

Kulağa epeyce tuhaf gelse de 20. yüzyılın başlarında diş doktorları, diş çürüklerinin nedenleri konusunda kâfi bilgiye sahip değildi. 

1d8683eaf4877daca328e8a876c08c117a3ed71e

Aynı vakitte bu devirde diş fırçalama alışkanlığı da şimdilerde olduğu üzere pek yaygın değildi zira beşerler, bunun diş sıhhati için ne kadar değerli olduğunu şimdi fark edememişti. Bununla birlikte diş çürükleri, en yaygın sorunlardan biriydi. 

İsveç hükûmeti bu duruma son vermek için bir adım atmaya karar verdi ve çeşitli diş tabipleri, diş çürüklerine kalıcı bir tahlil bulmakla görevlendirildi. Ancak diş çürüklerinin nasıl önüne geçilebileceğini bulmadan evvel buna nelerin sebep olduğunu keşfetmek gerekliydi. 

Bu sebepleri bulabilmek için en uygun yerin, İsveç’in Lund kentindeki Vipeholm Hastanesi olduğuna karar verildi.

cea73e9d4a3fb42283912a9944b2e4c2331ca95a

İlk etapta ülkenin her yerinden akıl hastaları, bu hastaneye getirildi. Akıl hastalarına sırf dişlerinin tedavi edileceğini söylemekle yetinen tabipler, onları bir deneye dahil edeceklerini belirtmedi. Denekler, yaşadıkları ortama yavaş yavaş adapte olmaya başlayınca deney başladı.

Çalışmanın temel gayesi, bazı kümelerdeki şahıslara öğün ortalarında şekerleme ve karamel verilirken, öteki kümelere da yemek vakitlerinde ekstra karbonhidrat verildiğinde karbonhidrat alımı ile diş çürüğü ortasındaki alakanın nasıl olacağını tespit etmekti.

Hükûmet, çikolata ve şekerleme üreticileri tarafından finanse edildi ve ayrıyeten çalışma, İsveç Tıp Şurası denetiminde gerçekleştirildi.

503a7234c6220accd88228a51c24a2da266b9d46

Denekler, tabipler tarafından şeker tüketimlerinin ölçüsündeki ve zamanlamasındaki değişikliklerin, diş sıhhatlerini nasıl etkilediğini karşılaştırmak maksadıyla iki kümeye ayrıldı. 

Important!  Apple'a mağaza dışından uygulama yüklemek mümkün hale geliyor

İlk küme, yemek vaktinde verilen ekmeğin içindeki şekeri yerken, diğer küme ise bu şekeri bir buçuk bardakla tatlandırılmış bir içecekle tüketti. Son küme ise çocukların dişlerine yapışması için bilhassa üretilmiş şekerleme, çikolata ve karamel halindeki şekerleri öğün ortalarında yedi. 

Deneyin sonunda 2.125 diş çürüğü olayı tespit edildi ve bu beslenme biçimlerini sürdürmeye devam eden birçok deneğin, diş çürükleri artarak devam etti.

bbb94c74f004a5392392e74ec1aca0e3ae335895

Bu çalışmayla şekerin aslında diş çürüklerine sebep olduğu anlaşılmış oldu ve bu deney, aşırı şeker tüketiminin diş sıhhati üzerindeki olumsuz tesirlerini ortaya çıkaran değerli deliller sundu. Fakat şeker ve çikolata üreticileri elbette bu çalışmanın sonucundan pek hoşlanmadı ve deneyin raporları bir müddet yayımlanamadı. 

Ardından 1953 yılında bu çalışma, kamuoyuna açıklandı ve Vipeholm ismi verilen bu deney, tartışmaların merkezi haline geldi. Deneyler için seçilen deneklerin zihinsel engelli oluşu ve bir deney uğruna yüzlerce kişinin diş sıhhatinin hiçe sayılması, tüm tenkitleri topladı. 

07022365b36592c1c3820cb93c708635f00b8e39

Fakat bu deneyle birlikte “Lördags godis” (Cumartesi şekeri) isimli bir kavram ortaya çıktı ve kısa müddette yaygınlaştı. Cumartesi şekerinin manası ise çocukların bu şekeri yalnızca cumartesi günleri yemesine müsaade verilmesiydi ve şeker alımını minimuma indirmek hedeflenmişti.

Kaynaklar: IFL Science, Atlas Obscura, Ungo
Vipeholm Deneyi: Diş Çürüklerinin Sebebini Keşfetmek Keşke Bu Kadar Zalimce Olmasaydı!

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Cyber® Turkey News ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!